Nguy cơ bùng phát dịch cúm nguy hiểm từ gia cầm lậu

Cùng bắt nguồn từ gen cúm gia cầm, tuy tỉ lệ tử vong cúm A/H7N9 thấp hơn cúm gia cầm A/H5N1 nhưng các chuyên gia lại rất lo ngại về sự nguy hiểm của chủng cúm mới này, bởi dường như sự lây truyền dễ dàng hơn rất nhiều so với cúm A/H5N1.

Tính chất chủng cúm này cũng rất nặng, nguy hiểm. Bởi một bệnh truyền nhiễm tỉ lệ tử vong trên 10% được xếp vào nhóm nguy hiểm. Bệnh SARS làm cả thế giới hoang mang, căng thẳng 10 năm trước tỉ lệ tử vong cũng chỉ 10,8% nhưng với cúm mới A/H7N9, tỉ lệ tử vong lên đến trên 20%.

Cúm A/H7N9 có gen từ nguồn gốc vi rút cúm gia cầm, là tổ hợp gen của nhiều chủng cúm khác nhau. Đáng nói, so với vi rút cúm A/H5N1 có cùng nguồn gốc từ gia cầm, mức độ chủng cúm này nguy hiểm hơn bởi ca mắc bệnh ngày càng tăng, xuất hiện ở nhiều tỉnh của Trung Quốc. Cũng đã có 3 chùm ca bệnh tại 3 hộ gia đình, nên dù chưa có bằng chứng lây lan từ người sang người nhưng cũng chưa thể loại trừ nguy cơ này.

So với cúm A/H5N1, số lượng mắc rất ít dù tình trạng xảy ra dịch trên đàn gia cầm khá phổ biến, cho thấy dù phơi nhiễm nhiều nhưng tỉ lệ mắc thấp. Trên thế giới, từ đầu năm 2013 đến nay chỉ ghi nhận 18 trường hợp nhiễm cúm A/H5N1 trong đó 14 ca tử vong và tại Việt Nam ghi nhận 2 ca, 1 ca tử vong. Trong khi đó, chủng cúm mới chưa gây dịch trên đàn gia cầm tại Trung Quốc dù cơ quan chức năng phát hiện nhiều mẫu gia cầm sống dương tính với vi rút này. Nguy hiểm chính là sự đột biến, thay đổi gen của vi rút cúm A/H7N9 khiến khả năng cảm nhiễm với người cao hơn.

Ông đánh giá như thế nào về độc lực của vi rút cúm này so với các chủng vi rút cúm khác đang lưu hành hiệu nay?

Với bất kể chủng cúm nào, khi đã có biến chứng nặng thì đều gây bệnh cảnh giống nhau, gây viêm phổi, tổn thương phổi lan rộng, suy hô hấp, có thể có cả viêm cơ tim. Tuy nhiên, sự khác nhau chính là tỉ lệ gây biến chứng bệnh nặng. Với chủng cúm mới này, tỉ lệ tử vong trên 20% là rất đáng ngại, cao hơn hẳn so với các chủng cúm mùa đang lưu hành hiện nay.

Đáng nói, tại Trung Quốc, người ta cũng tiến hành xét nghiệm một số người lành có vi rút cúm H7N9 trong đường hô hấp. Rồi một trường hợp ở Đài Loan sang Trung Quốc công tác về Đài Loan cũng được xác định nhiễm cúm A/H7N9. Khả năng tiếp xúc với gia cầm của bệnh nhân này là rất ít. Từ trường hợp này và 3 chùm ca cúm trong một gia đình, các chuyên gia rất quan ngại khả năng lây từ người sang người là có thể có, chưa thể loại trừ. Như vậy, nguy hiểm hơn rất nhiều H5N1, vốn chỉ xảy ra khi có dịch trên đàn gia cầm và số mắc cũng rất ít..

Ông nhận định như thế nào về khả năng lây nhiễm cúm A/H7N9 vào Việt Nam, thưa ông?

Việt Nam nguy cơ cao nhất bởi Việt Nam có đường biên giới dài với Trung Quốc, việc đi lại, giao du giữa Việt Nam - Trung Quốc là rất đông. Các thành phố lớn như Hà Nội, Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, tỉnh biên giới nguy cơ nhiễm cao.

Thêm một nguy cơ cao nữa chính là nhập lậu gia cầm. Nếu gia cầm đó nhiễm, tức là nhập nguồn bệnh vào trong nội địa, sẽ phát tán vào đàn gia cầm chúng ta nuôi và gây bệnh.

Đã tăng cường các biện pháp khống chế nhập lậu nhưng tôi nghĩ rất khó khăn, một phần do dân trí người dân, chỉ nghĩ đến lãi mà chưa nghĩ đến tác hại to lớn cho quốc gia.

Tôi cho rằng, nếu chúng ta chỉ xử lý nhập lậu gia cầm theo quan điểm buôn lậu thì chưa đủ. Vì lúc này không còn tính chất buôn lậu ảnh hưởng đến sản xuất trong nước mà đưa mầm bệnh nguy hiểm vào trong nước, nếu áp theo Luật phòng chống  bệnh truyền nhiễm là vi phạm an ninh quốc gia, phải có chế tài xử lý mới có sức răn đe. Còn chỉ bắt lẻ tẻ dân được thuê buôn gia cầm lậu thì không hiệu quả, mà phải có biện pháp xử lý những đầu nậu, bắt được những đầu nậu buôn bán lậu gia cầm.

Là bệnh viện đầu ngành về truyền nhiễm, được Bộ Y tế giao nhiệm vụ điều trị ca bệnh đầu tiên khi phát hiện, bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TƯ đã có những chuẩn bị như thế nào để ứng phó với dịch cúm này nếu xảy ra, thưa ông?

Với tính chất nguy hiểm của cúm A/H7N9, Bộ Y tế khởi động toàn bộ hệ thống phòng chống dịch mà chúng ta có nhiều kinh nghiệm. Hệ thống phòng chống dịch đã được khởi động. Chính phủ cũng tập trung cao độ vấn đề này. Bộ ngành tham gia rất nhiều.

BV Bệnh nhiệt đới TƯ là BV tuyến cuối của hệ thống truyền nhiễm phòng chống dịch bệnh. Trong giai đoạn nguy cơ cao này, ban chống dịch phải hoạt động 24/24. Điều chúng tôi quan tâm nhất là làm thế nào để nhận dạng, chẩn đoán được ca bệnh, bởi các chủng cúm đều gây biểu hiện giống nhau. Vì thế, chúng tôi phải căn cứ vào yếu tố dịch tễ và khi xét nghiệm bệnh phẩm thì làm theo nguyên tắc, tìm những chủng vi rút cúm phổ biến trước, từ H1, H3, H5 nếu không có sẽ làm đến H7. Khi làm sẽ phối hợp với Viện dịch tễ TƯ để xác định ca đầu tiên.

Trong giai đoạn này, bệnh viện cũng sẽ tăng cường xét nghiệm tất cả những ca viêm phổi nặng nghi ngờ vi-rút. Mặc dù có tốn kém nhưng vẫn phải làm.

Chúng tôi cũng giao cho đơn vị cấp cứu, điều trị tích cực tổ chức khu vực tiếp nhận bệnh nhân, cách ly. So với chống SARS, phương tiện hiện đã được trang bị nhiều, hiện đại hơn nhưng vẫn thiếu, bởi máy thở không chỉ dành cho bệnh nhân cúm mà phải dùng cho cả các bệnh nhân khác chứ không riêng gì cúm. Một mặt sẽ áp dụng các kỹ thuật cao như lọc máu liên tục, chuẩn bị có máy làm trao đổi oxy ngoài màng…Mọi phương tiện, nhân lực… đã được chuẩn bị sẵn sàng tiếp nhận bệnh nhân.

Xin cảm ơn ông!

Tú Anh (thực hiện)